Chó Corgi xứ Wales – Lịch sử và phân loại

[Total: 1   Average: 5/5]

Chó Welsh Corgi, đôi khi được gọi vắn tắt là chó Corgi (tiếng Wales: “chú chó lùn”) là một loại chó chăn gia súc có nguồn gốc từ xứ Wales, Vương quốc Anh. Hai giống chó riêng biệt được công nhận bao gồm: Pembroke Welsh CorgiCardigan Welsh Corgi. Trong lịch sử, giống Pembroke được cho là xuất phát từ đàn chó đã theo chân những người thợ dệt ở Flanders trong thế kỉ thứ 10, trong khi giống Cardigan lại được cho là những chú chó do người định cư Bắc Âu mang theo, có chung tổ tiên với giống Vallhund Thụy Điển. Người ta nghĩ rằng hai giống chó này đã được lai tạo nên chúng có sự tương đồng.

Pembroke Corgi nổi tiếng hớn giống chó còn lại. Giống Cardigan Welsh Corgi xuất hiện trong danh sách Những giống Bản địa dễ bị tổn thương của câu lạc bộ chó cảnh. Theo tiêu chuẩn giống, có một vài sự khác nhau về thể chất giữa hai giống chó này: nhìn chung, giống Cardigan lớn hơn, cả về chiều cao và cân nặng. Theo truyền thống, đuôi chúng có những hình dáng khác, nhưng việc cắt đuôi đã sử dụng từ trước đó. Liên quan đến sức khỏe, theo cuộc khảo sát năm 2004, cả hai giống chó có tuổi thọ tương đương nhau, mặc dù giống Pembroke có nguy cơ mắc bệnh thận và tiết niệu cao hơn. Bên cạnh đó, Pembroke Corgi cũng dễ mắc các bệnh về mắt hơn giống Cardigan. Pembroke Welsh Corgi cũng nổi tiếng hơn so với giống chó còn lại do được Nữ hoàng Elizabeth yêu mến. Chúng có thân hình dài hơn, bộ lông dày hơn và một số con không có đuôi bẩm sinh. Mỗi khi nhắc đến Welsh Corgi, người ta nghĩ ngay đến Nữ hoàng Elizabeth II, người đã sở hữu hơn 30 chú chó Pembroke Corgi và chó lai Corgi – Dachshund (được gọi là dorgi).

Chó Corgi
Hai giống chó riêng biệt được công nhận bao gồm: Pembroke Welsh Corgi và Cardigan Welsh Corgi

Lịch sử của giống chó Corgi:

Welsh Corgi trong lịch sử được sử dụng làm chó chăn gia súc. Chúng được gọi với cái tên “những kẻ cắn gót chân” do thói quen cắn vào gót chân của những động vật to hơn để thúc chúng chạy. Cả hai quận Pembroke và Cardigan đều đã từng là khu vực nông nghiệp của xứ Wales trước đây. Sự kết hợp của thân hình thấp lùn và sự nhanh nhẹn bẩm sinh của Welsh Corgi khiến chúng tránh được cú đá của gia súc. Từ “Corgi” có nghĩa chú chó thấp hoặc lùn (cor = lùn, gi = chó) trong tiếng Wales, không mang tính xúc phạm, mà đơn giản là mô tả kích thước của chúng. Theo truyền thuyết, Corgi là món quà từ nàng tiên rừng, người đã để lại bớt trên lông của chúng.

Pembroke and Cardigan là những quẩn cổ ở tây nam xứ Wales. Có thể khoảng cách địa lý giữa hai khu vực này đã khiến hai giống chó phát triển theo hai hướng riêng biệt. Có nhiều câu chuyện khác nhau về nguồn gốc của Corgi: một số người tin rằng hai giống chó hiện đại có chung một tổ tiên, trong khi nhiều người cho rằng chó Pembroke Welsh Corgi do những người thợ dệt Flanders mang đến từ thế kỉ thứ 10. Những giả thiết khác về nguồn gốc của giống Pembroke là giống chó chăn gia súc ở châu Âu từ khu vực gần Đức ngày nay. Tùy vào thời gian được đưa đến xứ Wales, chúng có thế là Deutsche Bracken, hoặc giống Dachshund.

Giống Cardigan Welsh Corgi được cho là bắt đầu từ những người định cư Bắc Âu trong khu vực. Những chú chó có kích thước tương tự xuất hiện ở Scandinavi ngày nay, được gọi là Vallhund Thụy Điển và một số nhà sử học tuyên bố rằng hai giống chó có chung tổ tiên. Những người nông dân ở quận Cardigan bắt đầu chuyển sang chăn nuôi cừu và gia súc cuối thế kỉ 19, nhưng giống chó bấy giờ không phù hợp để chăn cừu. Họ bắt đầu lai chúng với giống Chó chăn cừu Wales và đây chính là nguồn gốc của màu lông đốm xanh ở giống chó này. Sự tương đồng giữa hai giống chó Welsh Corgi được cho là do sự lai tạo giữa chúng, hoặc đơn giản là sự nhân giống có chọn lọc của những người nông dân muốn có những chú chó Cardigan trông giống Pembroke hơn.

Lần đầu tiên những chú Corgi xuất hiện trong cuộc thi trình diễn ở Wales là năm 1925. Đội trường J. P. Howell kêu gọi một cuộc họp của những người nhân giống hai giống chó Pembroke và Cardigan và thành lập một Câu lạc bộ chó Welsh Corgi, với số lượng thành viên ban đầu là 59 người. Một tiêu chuẩn giống chó chung được đưa ra và Corgi bắt đầu xuất hiện trong các cuộc thi thể hình. Cho đến tận khi đó, cả hai giống chó đều được nhân giống vì ngoại hình. Thành viên của câu lạc bộ ban đầu rất thích giống Pembroke, mặc dù có cả giống Cardigan. Tại thời điểm đó, chúng được biết đến với tên gọi giống chó quận Pembroke và Cardigan; sau này những cái tên mới được rút ngắn đi. Có rất nhiều tranh cãi giữa những người nhân giống của hai giống chó này trong những cuộc thi đầu tiên, do những người giám khảo nhân giống giống chó nào sẽ thiên vị giống đó. Welsh Corgi xuất hiện lần đầu tiên ở cuộc thi Crufts năm 1927.

Chức vô địch lần đầu tiên được trao tại cuộc thi Cardiff năm 1928, cho một chú chó cái Pembroke Corgi có tên Shan Fach. Hai giống chó tiếp tục được đánh giá chung cho đến năm 1934, khi Câu lạc bộ Chó kiểng công nhận chúng là hai giống chó riêng biệt. Những lần đăng ký đầu tiên, 59 chó Cardigan và 240 chó Pembroke được đưa vào danh sách phả hệ. Đôi khi, chính người chủ chó sẽ quyết định chú chó của mình thuộc giống nào theo ý họ. Chú chó đầu tiên được xướng tên Chú chó Giỏi nhất tại cuộc thi thể hình là Ch. Bowhit Pivot.

Cardigan Welsh Corgi tiếp tục khan hiếm hơn giống Pembroke, khi năm 1940, chỉ có 11 chú chó được đăng ký. Cả hai giống chó đều sống sót qua Chiến tranh thế giới lần II, dù chỉ có 61 chú chó Cardigan Corgi được đăng kí với Câu lạc bộ Chó kiểng sau chiến tranh. Pembroke trở nên cực kỳ nổi tiếng trong những năm sau hậu chiến tranh ở Anh, năm 1953, chúng được Câu lạc bộ Chó kiểng xếp hạng giống chó phổ biến thứ tư chỉ sau English Cocker Spaniel, the German Shepherd and the Pekingese. Năm 1955, chú chó về nhì trong Cuộc thi Chú chó Giỏi nhất là Kaytop Maracas Mint, một con Pembroke Welsh Corgi, bị đánh bại bởi Ch. Tzigane Affri of Nashend, giống Standard Poodle. Giống Corgi dần ít được ưa chuộng: bác sĩ thú y Brian Singleton viết trong tờ The Times năm 1963, cho rằng đó là do vấn đề về tính cách của chúng.

Cardigan Welsh Corgi được Câu lạc bộ Chó kiểng đưa vào danh sách Những giống chó bản địa Dễ bị tổn thương năm 2006. Danh sách này dành cho những giống chó với số lượng đăng ký ít hơn 300 con trong một năm bất kỳ. Năm 2006, có 84 chó Cardigan Corgi được đăng ký. Sau một thời gian tăng lên ban đầu, số lượng này giảm còn 46 năm 2010, nhưng sau đó, năm 2015, lại tăng lên cao nhất kể từ khi được đưa vào danh sách với tổng số 124 chó con được đăng ký. Năm 2013, giống Pembroke Welsh Corgi cũng được thêm vào danh sách này khi chỉ có 241 chó con được đăng ký trong năm đó. Trong khi Câu lạc bộ Chó kiểng cho rẳng sự suy giảm này là do sự du nhập những giống chó ngoại, thì theo tờ The Daily Telegraph, nguyên nhân là luật cấm cắt đuôi ban hành 6 năm trước. Tuy nhiên, năm 2015, số lượng chó Pembroke được đăng ký tăng 34%; sự nổi tiếng của Corgi trên Instagram được cho là nguyên nhân của sự gia tăng này. Năm 2016, giống Pembroke được đưa ra khỏi danh sách Những giống chó bản địa Dễ bị tổn thương.

Tại Mỹ:

Năm 1993, chú Welsh Corgi đầu tiên được người nhân giống có tên Lewis Roesler đưa đến Mỹ cho trại nhân giống Merriedip của bà tại Berkshire Hills, Massachusetts. Bà ta từng nổi tiếng nhờ nhân giống giống chó Old English Sheepdogs. Roesler mua một con chó cái Pembroke tên Little Madam tại Paddington Station ở Luân Đôn với giá 12 bảng Anh. Vì muốn tìm bạn tình cho con chó, Roesler đến thăm một vài trại nuôi chó và mua một con chó đực tên Captain William Lewis. Câu lạc bộ Chó kiểng Hoa Kỳ (AKC) lần đâu tiên đăng ký Welsh Corgi năm 1934, như một giống, và cô chó Little Madam là con chó đầu tiên của giống chó này được đăng ký. Lứa chó con đầu tiên được đăng ký cuối năm đó của chó mẹ tên Toots, do ông E.M. Tidd ở Oakland, California mua ở Canada về.

Tidd nhập khẩu Ch. Bowhit Pivot cho dây chuyền nhân giống của ông ta năm 1935, và đăng ký nó tại AKC với cái tên Sierra Bowhit Pivot. Bên cạnh danh hiệu ở Anh, nó cũng trở thành chú chó Corgi đầu tiên được trao giải Vô địch tại Mỹ, và xướng danh chú chó Giỏi nhất trong Nhóm ở cuộc thi thể hình tại Mỹ. Một tháng sau đó, Little Madam một lần nữa chiến thắng. Câu lạc bộ chó Pembroke Welsh Corgi được thành lập năm 1937, và cuộc thi đầu tiên được tổ chức tại trang trại Giralda Geraldine Rockefeller Dodge ở New Jersey. Sau Chiến tranh thế giới thứ II, chúng được nhập từ Anh, bao gồm chú chó Rozavel Uncle Sam, chiến thắng áp đảo trong cuộc thi chó Corgi. Năm 1949, nó trở thành chó Pembroke đầu tiên chiến thắng trong cuộc thi Chú chó Giỏi nhất ở Mỹ. Đến năm 1998, Pembroke Welsh Corgi trở thành giống chó phổ biến thứ 37 ở Mỹ.

Một đôi chó Cardigan Welsh Corgi được đưa đến Mỹ năm 1931, nhưng thành viên đầu tiên của giống chó này được đăng ký với AKC là chú chó Blodwen của Robinscroft năm 1935. Ở Mỹ, những chú chó giống Pembroke không có bản vẽ. Năm 1997, khoảng 752 chó Cardigan Welsh Corgi và 8281 chó Pembrokes được đăng ký với AKC.

Giống chó hiện đại:

chó corgi
Hai dòng chó Corgi xứ Wales

Hai giống chó Welsh Corgi, Cardigan và Pembroke, được đặt theo tên hai quận của xứ Wales, quê hương của chúng. Chúng có một vài đặc điểm giống nhau, như bộ lông chống nước và rụng lông hai lần một năm. Cơ thể chó Cardigan dài hơn chó Pembroke; cả hai giống chó đều có chân ngắn, thân sát mặt đất. Nhưng chúng không có thân hình vuông vức như giống Terrier, hay thân dài như giống Dashhund. Có một số điểm khác biệt nhỏ trong hình dáng của đầu chiếc đầu gống cáo của cả hai. Chó Cardigan Welsh Corgi thường có đầu và mũi to hơn chó Pembroke.Thông thường, vài ngày sau khi đẻ mới biết màu lông chính xác của Corgi, đặc biệt với những chú chó ba màu hay đen đốm nâu nhạt.

Corgi ngày nay thường thi đấu trong các cuộc thi chó nhanh nhẹn, nghe lời, trình diễn, vượt rào bắt bóng, lần theo dấu vết và chăn gia súc. Bản năng chăn gia súc và sự dễ huấn luyện có thể được đánh giá ở các cuộc thi chăn gia súc không cạnh tranh. Những chú chó Cardigan and Pembroke Corgi thể hiện bản năng chăn gia súc có thể được huấn luyện để thi đấu trong các cuộc thi chăn gia súc – hay còn gọi là “chạy nhanh”. Welsh Corgi từng được dùng để bảo vệ trẻ em.

Cardigan Welsh Corgi

Sự khác biệt giữa hai giống chó bao gồm cấu trúc xương, chiều dài cơ thể và kích thước. Chó Cardigan dài hơ với đôi tai to tròn và đuôi dài 30 cm như đuôi cáo, rủ xuống thẳng hàng với cơ thể. Mặc dù chó Cardigan được cho phép có nhiều màu hơn Pembroke, nhưng cũng không được có quá nhiều màu trắng trên lông. Chó Cardigan có bộ lông hai lớp, lớp ngoài dày, hơi cứng và chiều dài trung bình. Lớp lông tơ ngắn, mềm và dày. Theo tiêu chuẩn giống, chiều cao trung bình của chúng là 27–32 cm, đo tại u vai và nặng 14–17 kg. Khung xương của giống Cardigan Corgi khác với Pembroke vì nó cong nhiều hơn ở chân trước, vừa khớp với lồng ngực. Bên cạnh đó, giống này cũng nặng xương hơn.

chó Corgi cardigan
Cardigan có nhiều màu sắc phong phú …

Cardigan Corgi cũng có nhiều màu lông hơn giống Pembroke Corgi, với các sắc độ đỏ, đen ở ngọn lông và vằn. Giống chó này cũng có bớt trắng và những chú chó có lông đen có thể có đốm nâu hoặc đốm loang, theo quy định của cuộc thi thể hình. Bớt xanh cũng xuất hiện ở giống chó này, mặc dù thường chỉ có ở chó đốm xanh. Có rất nhiều đặc điểm không đạt tiêu chuẩn cho cuộc thi thể hình, bao gồm mắt xanh, mũi không đen tuyền ở những chó chó đốm xanh.

Pembroke Welsh Corgi

Pembroke Corgi có tai nhọn, hơi nhỏ hơn của chó Cardigan Corgi. Chúng thấp lùn, thông mình, khỏe mạnh, chắc chắn, đủ dẻo dai để làm việc ở trang trại cả ngày. Chiều cao trung bình của chúng là 25–30 cm, tại u vai, cân nặng không quá 14 kg đối với con đực và không quá 11 kg đối với con cái.

Đuôi chúng ngắn hơn của giống Cardigan, có thể do nhân giống hoặc bị cắt. Trong lịch sử, những chú Pembroke là giống chó với đuôi rất ngắn tự nhiên, và ngày nay nếu chúng có đuôi, đuôi chúng thường cong. Do có thể cắt đuôi, nên người nhân giống không tập trung vào chó đuôi ngắn mà thay vào đó là những đặc điểm khác, rồi tạo cho chúng một cái đuôi ngắn nhân tạo. Do một số quốc gia ban lệnh cấm cắt đuôi, nên nhiều người nhân giống lại tiếp túc lựa chọn những con chó với gen đuôi ngắn tự nhiên.

Pembroke có ít màu lông hơn giống chó còn lại, bao gồm đỏ, đen đầu lông, nâu, nâu nhạt và đen, các màu lông có thể có hoặc không có bớt trắng. Có cả màu lông trắng hoặc xám nhưng bị coi là dị tật nặng đối với cuộc thi thể hình. Tuy nhiên, không có quy định nào về không đạt tiêu chuẩn đối với Pembroke Welsh Corgi trong tiêu chuẩn giống.

Pembroke Welsh Corgi có bộ lông 2 lớp có chiều dài khác nhau. Lớp lông tơ ngắn hơn và chống chịu thời tiết khắc nghiệt, còn lớp lông ngoài thì cứng và dài hơn, nhưng không quá dài. Lông ở các vị trí khác nhau cũng có chiều dài khác nhau. Lông ở sau bốn chân, dưới bụng thường dài và cứng hơn. Hơn nữa, Pembroke Welsh corgi có lông ngực, cổ và vai dày hơn. Chúng cũng rụng lông.

Sức khỏe

Theo Khảo sát Sức khỏe của Giống chó huần chủng của Câu lạc bộ chó kiểng tiến hành năm 2004, hai giống chó có tuổi thọ tương đương: 12 năm 3 tháng đối với Pembroke, và 12 năm 2 tháng đối với Cardigan. Nguyên nhân tử vong chủ yếu của hai giống là: ung thư và tuổi già. Tuy nhiên, giống Pembroke có tỷ lệ tử vong do các bệnh về thận và tiết niệu cao hơn.

Khảo sát cũng cho thấy chúng cũng mắc các bệnh với tỷ lệ tương tự nhau, trừ một trường hợp. Hơn một phần tư chó Pembroke Welsh Corgi được khảo sát mắc một bệnh nào đó về mắt, trong khi tỷ lệ đó ở Cardigan Corgi chỉ là 6,1%. Các bệnh về mắt phổ biến ở giống Corgi bao gồm teo võng mạc tiến triển, thường xảy ra ở các chó trên sáu năm tuổi, và tăng nhãn áp, cũng thường xảy ra ở chó cao tuổi. Teo võng mạc tiến triển có thể được điều trị bằng cách thay võng mạc đã hỏng. Hai giống chó có tỉ lệ giống nhau mắc các vấn đề về sinh sản như phải đẻ mổ hay có thai giả, và các vấn đề cơ xương khớp, bao gồm viêm khớp. Tuy nhiên, chứng loạn sản xương hông phổ biến ở các giống chó khác lại ít xảy ra ở Corgi.

Ảnh hưởng văn hóa:

Chó Corgi
Tượng đài tưởng niệm Nữ hoàng Mẹ trên Trung tâm thương mại, của Paul Day, với hai chó Corgi.

Từ lâu, khi nói đến corgi, người ta nghĩ ngay đến Nữ hoàng Elizabeth II. Sau chuyến thăm Thomas Thynne, Hầu tước thứ 5 của Bath năm 1933, cả gia đình đều nhận thấy niềm yêu thích của Công chúa Elizabeth và Margaret đối với chó Corgi của Hầu tước. Cha của họ là Hoàng tử Albert, Công tước xứ York (sau này là vua George đệ VI), đã mua một chú Pembroke Corgi Pembroke Corgi Rozavel Golden Eagle từ trại nhân giống Rozavel ở Surrey, và đặt tên là Dookie.

Nữ hoàng Elizabeth được tặng một chú Pembroke Corgi cho riêng mình, có tên Susan, nhân dịp sinh nhật lần thứ 18, năm 1944. Bà rất gần gũi với chú chó, nó thậm chí nó còn được giấu dưới thảm trong Xe ngựa Hoàng gia, theo bà trong lễ cưới với Hoàng tử Philip. Susan trở thành tổ tiên của tất cả chó Corgi của Gia đình Hoàng gia kể từ đó. Nữ hoàng đã nhân giống mười thế hệ chó từ Susan, sở hữu 30 con chó cả thuần chủng Pembroke Welsh Corgi và con lai Corgi/Dachshund, được gọi là Dorgis.
Corgi cũng xuất hiện trên màn ảnh, sân khấu và tiểu thuyết. Hình ảnh chó Corgi gắn liền với những câu chuyện thần thoại Hội chợ Corgiville, Cuộc bắt cóc vĩ đại Corgiville, và Giáng sinh Corgiville của nhà văn và vẽ minh họa Mỹ, Tasha Tudor. Năm 1963, một chú Corgi được xuất hiện trong phim của Walt Disney tên Chú chó nhỏ mất tích, khiến chúng trở nên được ưa chuộng hơn ở Mỹ. Một vở kịch The BFG của nhà văn xứ Wales Roald Dahl được công chiếu tại khắp nước Anh năm 1991, cần một vài chó Corgi đóng trong vai chó của Nữ hoàng Elizabeth.

Trong bộ phim hoạt hình Cowboy Bebop, nhóm thủy thủ có một chú chó Pembroke Welsh Corgi vô cùng thông minh trên tàu, tên là Ein. Tiểu thuyết hình Korgi của nhà xuất bản Top Shelf, viết về câu chuyện dân gian của Corgi như một động vật thần tiên. Trong tiểu thuyết có Mollies (một sinh vật như thần tiên) sống gần gũi với vùng đất và chú Corgi của họ, lấy hình tượng từ giống Welsh Corgi.

Nguồn: Wikipedia

Người dịch: Hoàng Hiền

Biên tập và trình bày: Trần Khánh Tùng

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Call Now